Hit Global Eğitim Hizmetleri Kataloğu yazısı ilk önce HİT Global Dış Ticaret Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri üzerinde ortaya çıktı.

DIŞ TİCARET İSTİHBARAT UZMANI TÜRKİYE’NİN İHRACATINI DEĞERLENDİRDİ

HİT Global Kurucusu İbrahim Çevikoğlu, ihracatı değerlendirirken doğru bakış açısı ne olmalı sorusunun cevabını verdi.

Son yıllarda Türkiye’nin gündem maddelerinde başı çeken ihracata; sanayicinin, üreticinin ve ekonomi çevrelerinin ilgisi giderek büyüyor. HİT Global Kurucusu İbrahim Çevikoğlu, bu bağlamda ihracatı değerlendirirken doğru bakış açısı ne olmalı sorusunun cevabını verdi.

Türkiye’nin özellikle 2018 yılından bu yana yaşamış olduğu döviz kurundaki hızlı artışın ardından, Türk firmaların ciddi oranda ihracata yöneldiğini ve deyim yerindeyse 5 yıldır ülke genelinde ihracat seferberliği yaşandığını dile getiren HİT Global Kurucusu İbrahim Çevikoğlu, “İhracat ülkemiz için çok önemli ve bizim için elbette gurur kaynağı ancak ihracata odaklanırken Türkiye’nin ihracatının yaklaşık yüzde altmışının ithalata dayalı olduğu gerçeğini de ıskalamamak lazım. İhraç etmek için ithal ettiğimiz yarı mamül, hammadde ithalatımız çok fazla olduğu için adımlarımızı dikkatli ve planlı olarak atılmalı. Bu anlamda mevcut ithalat yapılan tedarik zincirinin daha iyi alternatifleriyle iyileştirilmesi, ihracattaki kârlılıktan daha önce gelen bir konu olmalı.” değerlendirmesinde bulundu.

İHRACAT KADAR İTHALAT DA ÖNEMLİ

İthalatta mevcut tedarik zincirini değiştirmenin riskleri olsa da sadece satarken değil, alırken de maliyet, kalite ve hız gibi konulardan kazanabilmek için düzenli olarak alternatif tedarik zinciri arayışına önem verilmesi gerektiğini söyleyen Çevikoğlu, şu şekilde konuştu:

“Bir şirket ithal ettiği veya ithalatçıdan aldığı plastik ham madde ile priz üretiyor ama buradaki ham maddeyi  mevcut ithalat yaptığı ülke yerine Kore’den bir alternatifiyle değiştirdiğinde belki daha düşük bir fiyata ve daha kaliteli olarak satın alma yapacak. Bu açıdan mevcut ithalatının alternatifini için her zaman araştırma içersiinde olunmalıdır. Tabi ki ithalatta alternatif tedarik bulmak riskli bir konudur. Çünkü ihracatçı aldığı malın üzerine işlem yapıp sattığı için üreteceği ürünün kalite riskini almak istemez. Ama Türkiye’nin geçtiğimiz yılın rakamlarını vermek gerekirse 354 milyar dolarlık bir ithalatı ve 254 milyar dolarlık da bir ihracatı bulunuyor. Yani 110 milyar dolarlık bir dış ticaret açığımız var. Bunun önemli bir kısmı aslında enerji ama yarı mamul tarafında da yani ham madde alırken de alternatif tedarik kanalları düşünmek çok önemli bir konu. O yüzden ben olaya sadece ihracat olarak bakmıyorum, ihracat arttı. İthalatı da beraberinde düşünmek lazım. O yüzden aslında konumuz Türkiye’nin dış ticareti.”

Bu bağlamda ihracat ve ithalatın yanı sıra bir kavramın daha değerlendirmeye alınması gerektiğini söyleyen Çevikoğlu, sözlerini şöyle tamamladı:

“Biraz karmaşık ve zor gibi görünse bile dünyanın en gelişmiş dış ticaret modeli transit ticarettir. Yani satıcı ülkenin, bir ürünü bir ülkede ürettirip alıcı ülkeye direk satış yapması işlemi. Örnek veriyorum; Çin’deki ürettirilen bir ürünü Türkiye’ye uğramadan Amerika’ya bir Türk firmanın satması ve bunu toptan olarak yapabilmesi. Ülkemizdeki işgücü uygunluğu, lojistik avantaj ve son dönemde enerji maliyetlerini düşürecek kaynakların devreye alınmasıyla birlikte bundan birkaç yıl sonra ülkemizin tüm dünya için ayrı bir üretim üssü haline dönüşeceğini öngörüyorum. Tabi bu noktada bizden aldığı ürünü kendi ülkesi dışındaki ülkere transit ticaret yapmak üzere birçok ülkenin gelecekte ciddi taleplerin olacağını da bugünden söylemek mümkün. Bu bağlamda Türkiye’nin dış ticaret algısını ve geleceğini etkileyek bir konu olan transit ticaret ülkemizin uzun vadeli model hedeflerinden olmalıdır.”

Dış Ticaret İstihbarat Uzmanı Türkiye’nin İhracatını Değerlendirdi yazısı ilk önce HİT Global Dış Ticaret Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri üzerinde ortaya çıktı.

ST Makina Mayıs 2023 Sayısında Yayınlanan Röportajımız yazısı ilk önce HİT Global Dış Ticaret Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri üzerinde ortaya çıktı.

İthalat ve İhracat Arasındaki Denge Nasıl Sağlanır? yazısı ilk önce HİT Global Dış Ticaret Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri üzerinde ortaya çıktı.

Dış Ticaret Nasıl Yapılır?

Dış ticaret içerisinde yer alan aşamaları (ürün, sertifikasyon ve maliyet hesabı, personel, pazar araştırması, müşteri bulunması, ticari istihbarat, iletişim yöntemi, saha ziyareti, mevzuat) bahsedeceğiz. Ayrıyeten ihracatta devletimizin desteklerine ve ithalatın önemine değineceğiz.

Ürün

Öncelikle ürünümüzü gerçekten iyi tanımamız lazım. Dış ticarette ürünün iki çıkış noktası vardır:

1. Bir ürüne odaklanıp o ürünü “Hangi coğrafyaya satabilirim?”
2. Bir coğrafyaya odaklanıp o coğrafyaya “Hangi ürünü satabiliriz?”

Eğer üründen veya coğrafyadan yola çıkıyorsak hiç önemli değil, işin %50’si tamam diyebiliriz. Çünkü özellikle dış ticaret firmalarında yaşanan en önemli sıkıntılardan birisi, odaklanamamak. ‘Ne olursa satabiliriz’ gibi bir düşünceyle ticaretin sürdürülebilirliği mümkün olmaz.

Sertifikasyon ve Maliyet Hesabı

Elimizde bir ürün olduğunu farz edersek, bu ürünle ilgili ihracat için gerekli olacak sertifikalarımız var mı? Üretim kapasitemiz buna müsait mi? Atlanan ama kritik kısımlardan birisi de bu hususlardır.

Örneğin üreticiyiz ve iç piyasada ciddi bir pazar payımız var. Aynı zamanda ihracat da yapmak istiyoruz. Eğer üretim kapasitemiz dolu ve dışarıdan bir sipariş geldiği zaman, üretecek kapasitemiz hâlihazırda yoksa ihracat yapmak için hayal kurmamamız gerekir. Planlamayı en başından ortaya koymak lazım.  “Yüzde kaç kapasite ihracata ayırabilirim?”, “Yüzde kaç kapasite iç piyasaya ayırabilirim?” ya da “Ben iç piyasayı tamamen bırakıyorum, ihracata eğiliyorum” gibi kararları işin başlamadan vermek gerekiyor.

Personel

Personel konusunda şu yöntemden bahsedebiliriz: Uluslararası öğrencilerden, Türkiye’de özellikle de İstanbul’da okuyanları belli cüzi ücretlerle firmalar istihdam edip, bunlardan ihracat pazarlaması bekleyebiliyor. Belki eldeki imkânları değerlendirmek anlamında çok yanlış bir durum değil ancak pazarlama dediğimiz disiplin, pazarlama karakteri gerektiren bir alan. Sıradan bir öğrenciyi, sırf burada üniversite öğrencisi olduğu için veya dili olduğu için pazarlama personeli yapmak doğru değil.  Dil biliyor olması çok önemli, ama pazarlamaya müsait bir karakteri olması da ciddi önem arz ediyor.

Dış ticaret sürecinde 3 çeşit personel olması gerekir:

1. Ticari istihbarat personeli, dış ticarette yeni nesil ticari bilgi edinme yöntemlerini kullanır. Örneğin elde etmek istediğimiz ticari bir bilgi varsayalım. Bir firmayla alakalı ciro veya çalışan sayısını bilmek istiyoruz. Bu verileri elde etmek için kullandığımız yeni nesil yönteme, ticari istihbarat yöntemleri olarak adlandırılır.
2. Operasyon personeli. Yani evrak süreçlerini düzenleyen, yüklemeleri takip eden, işin biraz daha sekretarya kısmında bulunan personellere denir. Bu konuda şöyle bir hata yapılabiliyor, hem operasyon yükü hem de pazarlama yükü tek personele verilmesi. Bu tutum doğru bir yaklaşım değil. İki iş tek personel yüklendiği zaman, pazarlamada olması gereken heyecan, operasyon sürecinde kalabiliyor. Çünkü operasyon kısmında yoğun evrak yükü var. Dolayısıyla pazarlama personeliyle operasyon elemanı kesinlikle farklı kimselerden oluşmalı.
3. Dijital pazarlama süreçlerini yürüten bir personel. Ürünün, markanın dijital ortamda doğrudan müşterisine pazarlanması süreçleriyle ilgilenir. Günümüz salgın sürecinde etkinliğini artıran bir alandır.

Fiziki altyapı, personel altyapısı ve diğer paydaşlar planlandıktan sonra pazarlama bütçesi çıkartılması gerekir. İyi bir maliyet hesabı, pazarlama ve ek olarak eğitim bütçesi  (personellere verilmesi gereken dış ticaret alanında uzmanlık eğitimi) olmak üzere kendi içinde ayrılır.

Dış Ticaret Pazar Araştırması

Bu hususlar sağlandıktan sonra ürünümüzle alakalı pazar araştırması yapılması lazım. Pazar araştırmasından maksadımız ürünle alakalı gitmemiz gereken doğru pazarların tespit edilmesidir. Eğer doğru pazarları tespit etmeden saha ziyaretine çıkarsak, elimiz boş dönebiliriz. Örneğin mobilya sektörü için Çin’e gittik. Çin pazarı da mobilya ticaretinde daralmada. Çünkü içeride ciddi bir üretim var. Biz oraya gittiğimizde mobilya satmayı umut ederken, oradan mobilya alacak duruma gelebiliriz.

Dolayısıyla olması gereken, ürünü belirledikten sonra ürünle alakalı doğru pazarı seçmek. O ürünle alakalı talebi artan pazarı tespit edip oraya gitmek. Bu konuda Hedef Pazar Tespiti ve Pazar Araştırması çalışmalarına bakabilirsiniz.

Satış Kanalı

Pazarı tespit ettikten sonra pazarda bizim ürünümüzü satabileceğimiz müşteri modellerinin tespit edilmesi önemli. Ürünümüzü bir perakende mağaza, butik mağaza, toptancı, zincir mağaza veya süpermarket kanalıyla mı piyasaya süreceğiz? Yoksa kendimiz orada bir şirket mi satın alacağız? Veya bir ihale, proje vb. mi arayışındayız? Bu sorularla hangi satış kanalından pazara gideceğimizi ticarete başlamadan tespit etmemiz gerekir. Eğer bu yöntemle araştırma yapmazsak, pazara gittiğimizde bizim ürünümüzle alakalı karşılaştığımız kişileri doğrudan müşteri zannedebiliriz. Dolayısıyla bu konunun pazara gitmeden masa başında mutlaka analizlerinin çıkartılması gerekiyor. Müşteri modelleri çıkartıldıktan sonra da müşterinin bulunma aşaması başlar.

Müşteri Bulunması

İşin en kritik alanı ‘müşterinin bulunma’ kısmıdır. Şu ana kadar bahsedilen konular daha çok bürokratik gibi gelebilir fakat önemleri yadsınamaz bir gerçek.

Günümüzde birçok kişi ihracatta müşteri bulmak için Türkiye’deki aracıları, dış ticaret firmalarını veya hedef pazardaki aracılarla iletişime geçmek gibi yöntemleri tercih edebiliyor, klasik usul fuarlara katılabiliyor veya hedef ülkedeki ticaret müşavirlikleri üzerinden müşteri bulmaya çalışabiliyor. Yeni dönemde, içinde bulunduğumuz ‘big data’ çağında ‘Yeni Nesil Ticari İstihbarat Yöntemleri’ dediğimiz metotlarla müşteri bulmak, özellikle de gerçek alıcılar bulmak artık çok daha kolaylaştı.

Ticari İstihbarat

Ticari istihbarat derken kısaca şu husustan bahsedebiliriz: Mesela bir ülkenin gümrüklerinde ‘kim, kimden ne ürün almış, kaç paradan almış’ gibi detayları görebiliyoruz. Dolayısıyla gerçek alıcı firmanın ürünü ne kadar fiyattan aldığını görebilmek gerçekten bir maharet. Bizler pazara gitmeden ticari istihbaratla yani ticari bilgi edinme yöntemlerini kullanarak müşterinin bulunması çok önemli. Müşteriler bulunduktan sonra diğer aşama, onların teker teker aranma aşaması geliyor. Detaylar…

İletişim Yöntemi

Burada iletişimden kastettiğimiz, yeni nesil iletişim yöntemleridir. Yeni nesil iletişim yöntemleri, sadece mail atarak bir sonuç beklemekten ziyade hedef firmalara aramalar yapılması, çeşitli platformlar (Linkedln vb.) kullanılarak firmaların yöneticilerine ulaşılmasıdır. Saha ziyaretinden önce firmayla ilgili işimize yarayacak her türlü bilgiye iletişim yöntemleriyle ulaşmalıyız.

Dış Ticaret İçerisinde Saha Ziyareti

Bu hazırlıklar yapıldıktan sonra tabi ki saha ziyareti kısmı, mutlaka gerçekleşmesi gereken diğer aşama. Örneğin İstanbul, Türkiye için dünyaya açılan kapı olduğu için yurt dışından gelen birçok firma İstanbul’da bulduğu bir şirketten ürün siparişi veriyor. Anadolu’daki firmalar için durum aynı değil. Dolayısıyla ticaret yapılırken işin içindeki pazarlama minimum seviyede kalıyor. Ayağınıza gelmiş bir müşteriye pazarlama yapıyorsunuz. Burada bizim dikkat etmemiz, anlamamız gereken nokta şu, “müşteri Türkiye’ye geldiğinde benden almazsa rakibimden alır. Ama pazara eğer ben gidersem fiyatı ben belirlerim” mantığıdır. Dolayısıyla gitmenin, getirmiş olduğu kârlılık, aradan en az bir veya iki aracının çıkmış olması, sürdürülebilir kârlılığımızı ciddi oranda etkilemektedir.

Bahsettiğimiz ticari istihbarat yöntemleri ve iletişim yöntemleriyle saha ziyareti yapmadan ihracat yapılabilir mi? Verinin sağlam, güvenilir olduğu pazarlara gitmeden de ihracat yapılabilir. Ancak saha ziyaret gerçekleşirse özellikle de yüz yüze görüşmenin ticarete önemli ölçüde olumlu katkı sağladığından dolayı, satışların ciddi oranda artması yüksek ihtimaldir. İçinde bulunduğumuz salgın süreci, temassız ticaret yapmak zorunda kaldığımız, seyahate gidemediğimiz bir döneme neden olmuştur. Salgın dönemi halen sürmekle birlikte bu tür yöntemlerin önemi daha da artmaktadır.

Mevzuat

Tüm bu süreçler işlerken özellikle mevzuatla alakalı konuyu unutmamamız gerekir. Çünkü yapmak istediğimiz ihracatta veya ithalatta bulunduğumuz ülkeyle pazarımız olan ülke arasında belli başlı mevzuat kısıtlamaları olabiliyor. Örneğin Türkiye’de şeker ithalatı ve salep ihracatı yasaktır. Bu ürünleri üretiyor olsanız bile bu alanla alakalı detaylı mevzuata hâkim değilseniz veya gümrükçünüzden bu konuyu iyi bir şekilde teyit ettirmediyseniz, bütün hazırlıkları yapsanız bile yaptığınız hazırlıkların tamamı deyim yerindeyse çöpe gidebilir. Bu anlamda dış ticarete büyük resimden, bütün olarak bakılmalı ve işin içindeki mevzuata mutlaka iyi bir şekilde hâkim olunması gerekmektedir.

İhracatta Devlet Destekleri

Bu hususları da göz önüne aldığımızda bahsetmiş olduğumuz maliyet hesabında özellikle Türkiye özelinde düşünüldüğünde devletin ihracat için verdiği destekleri bilmekte çok ciddi fayda var. Pazara gideceğimiz zaman, pazara girişle alakalı uçak biletlerinden konaklamalara, araç kiralama bedellerine kadar devlet desteği söz konusu. Pazara gitmeden önce, daha adımımızı atmadan pazar araştırmaları ve pazarla alakalı rapor satın alma yardımları var. Pazara gittiğimiz zaman ofis açma, marka, teknoloji firması vb. satın alma gibi birçok desteği var.

Dış Ticaret Alanında İthalatın Önemi

İthalatın dengelenmesi de en az ihracat kadar önemli. Ülkemiz ihracatının, dâhilde işleme rejimi kapsamında %60’ı ithalata dayalıdır. Özellikle ara mamul kapsamında dışarıdan getirmiş olduğumuz birçok ürün, bizim ciddi ithalat kalemimizi oluşturmakta. Eğer ihracat yapacaksak öncelikle girdilerimizi kontrol etmemiz çok önemli. İhracattan önce, ithalatla alakalı iyileştirmeler yapmak da önemlidir. Hammaddeyi, ara mamulü iç piyasadaki ithalatçıdan alıyorsak, bunun yerine adetler uygunsa doğrudan, yurtdışından kendimiz ithalat yapabilmek, maliyet hesabı açısından ihracatımızı çok daha sürdürülebilir bir yere getirecektir.

Genel olarak, yazımızı toparlayacak olursak, ihracatta alakalı net ve özet olarak şunu söyleyebiliriz: İç ticarete nazaran eğer oyunu kurallarına göre oynarsak çok daha güvenli ve kârlı bir dış ticaret söz konusu. Bu konuda usulü ve yöntemi iyi bilmek gerekiyor. Bunun için de kısa da olsa bir hazırlık çalışması gerekli. Her zaman ihracata çok fazla talep olmuştur ama özellikle son dönemde Türk lirasının diğer dünya para birimlerine karşı değer kaybetmesiyle birlikte herkes ihracata yönelim gösteriyor. Buna hepimiz şahit oluyoruz.

Yazımızdan zaman ayırdığınız için teşekkür ederiz. Görüş ve önerilerinizi bekleriz.

Dış Ticaret Nasıl Yapılır? yazısı ilk önce HİT Global Dış Ticaret Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri üzerinde ortaya çıktı.

İhracat Faturası

Mallar ihracatçının deposunda iken Türkçe Paketleme Listesi ve Gümrükleme-Nakliye Talimatından sonra düzenlenen ve resmi makamlardan tasdik edilmiş ve her satışta kesilen, malların ihraç edildiği döviz cinsini, TL ve dolar karşılığını gösteren faturadır. Ayrıca koli detayı ağırlık da belirtilir. KDV gösterilmez. Acil durumlarda aslı kapamadan önce ibraz edilmek şartı ile faks faturada gümrükçe kabul edilir. Türkçe fatura tüm resmi işlemler için esas olmakta ve gümrük beyannamesi bu faturaya göre hazırlanmaktadır. Bu üç belge mallar depoda /fabrikada iken hazırlanır. Türkçe Paketleme Listesi, Türkçe Fatura ve Gümrükleme-Nakliye Talimatı Gümrük Müşavirine elden teslim edilir, Türkçe Paketleme Listesi ve Gümrükleme Nakliye Talimatı ise Nakliyeciye faks veya e-maille gönderilir ve gümrük işlemleri başlar. Bu talimat ve belgelerin zamanında ve doğru gönderilmiş olması önemlidir.

Çeki Listesi

Türkçe paketleme listesi mallar hazır olduktan sonra hazırlanan ilk doküman olup ne kadar mal hazırlandığını, hangi kolilere konulduğunu, mal dağılımının nasıl olduğunu, koli ebatlarını ve toplam brüt/net ağırlığı 1 gösteren Türkçe listedir. Bu liste ihracatçı firmanın imalat, depo, sevkiyat veya üretim sorumlusu / bölümü tarafından hazırlanır. Devam eden sayfalarda görülen Türkçe paketleme listesinde bilgilerin doğruluğu çok önemlidir. Kolilere konulan mallarla listeye yazılan mallar arasındaki fark hiç beklenmedik bir şekilde müşteri kayıplarına neden olabilir. Diğer tüm işlemler ve dokümanlar bu listeye göre yapılacağı için bu belgedeki hatanın telafisi oldukça zordur. Bu belge ihracatçı firma tarafından hazırlandığı için herhangi bir resmiyeti olmayıp bir beyan gibi işlem görür. Bu belgeye göre çıkış gümrüğünde malların fiziki kontrolü yapılır. Türkçe paketleme listesinde mal adedi yanlışlığı belli bir miktara kadar sorun olmazken, koli adedinde (kap adeti) eksiklik işlemlerin durmasına neden olacaktır.

Gümrükleme ve Nakliye Talimatı

İhracatın doküman operasyonu hazırlanacak bir sayfalık talimatla oldukça pratik, hızlı, doğru ve kolay yapılabilir. Gümrük işlemlerinin yapılabilmesi için gümrük müşavirine, nakliye işlemlerinin yapılabilmesi için nakliye şirketine ihracatın tüm detaylarını gösteren bir talimat gönderilmelidir. Bu talimat yapılacak ihracatın tüm detaylarını içermektedir. Devam eden sayfalarda örnek bir talimatta görülebileceği gibi gümrük müşaviri ve nakliye şirketi diğer belgelerle beraber bu talimatı aldığında herhangi bir soru sormadan operasyon kısmını yapacaklardır.

Ticari Fatura

İhracattan sonra ihracatçı tarafından düzenlenen ve ihracatı yapılan malların değerini gösteren, hem malların gümrük işlemi için hem de bankasından mal bedelini ödemek için alıcının kullandığı gayri resmi yabancı faturadır (Ticari Fatura). Türkçe fatura ve gümrük beyannamesindeki değerin aynısı ticari faturaya yazılmalıdır. Ancak alıcıdan ihracatçı bir avans almışsa aldığı kısmı fatura üzerinde gösterip bakiye alacağın ödeneceğini faturada belirtebilir. Ticari faturanın Türkçe fatura ve gümrük beyannamesinden farklı olması çifte faturalama kavramının ortaya çıkmasına neden olur ki hem ihracat firması (değer kaçırmaktan) hem de ithalatçı firma (vergi kaçırmaktan) ceza ile karşı karşıya kalabilirler. Alıcının özellikle Türkiye ile herhangi bir ticari anlaşması olmayan kendi ülkesinde daha düşük gümrük vergisi ödemek için yabancı faturanın daha düşük değerle düzenlenmesi talep etmesi bu bahsettiğimiz cezai durumu firmalarla karşılaştırır. Ticari fatura alıcının talebine göre istenilen adette düzenlenebilir. Alıcı kendi gümrüğüne sunana kadar bir beyandan öte anlamı olmayıp herhangi bir resmiyeti yoktur.

İhracat Faturası İçerisinde Paketleme

İhracatı yapılan malların koli detayını (renk, adet, ağırlık, cins olarak) gösteren ve yabancı dilde düzenlenmiş listedir. Türkçe olarak düzenlenen paketleme listesi Türk gümrüğünden çıkış işlemleri için kullanılırken yabancı dilde düzenlenen packing list ise alıcıya gönderilir. Bu listedeki bilgiler esas alınarak alıcı gümrüğünde malların kontrolü yapılır.

Bu paketleme listesi uygulamada çeki listesi olarak isimlendirilmektedir. Oysa çeki listesi özellikle hava taşımacılığında istenmekte olup malların koli bazında brüt ve net ağırlığının yanında hacim ölçülerini de gösterir. Packing List’in doğru düzenlenmesi oldukça önemli olup yanlış bilgiler ihracatçıya müşteri kaybettirebilir.

İhracat Faturası Eksikliğine örnek

Gümrük beyanı yapılırken koli sayısının eksik çıkmasına dair örneği incelemekte fayda vardır: Koli Sayısının Tamamlanması ilk ihracatını gerçekleştirecek olan firma gerekli ön hazırlıklarını tamamladıktan sonra ilgili evraklarını gümrükçüsüne verip mallarını göndermeye hazır hale gelir. Pazartesi karayoluyla malların İstanbul’dan yola çıkıp 4 gün sonra teslim edileceği alıcıya bildirilir. Malların yükleme işlemi tamamlanır ve nakliyeci firma TIR’I yola çıkmaya hazır haldeyken beyannamede belirtilen 40 koli malın 35 koli olarak yüklendiği tespit eder.

Firma yetkilileriyle yapılan görüşmede 35 koli teslim alındığını ve beyannameyle örtüşmediği malların 5 koli daha getirilerek tamamlanması gerektiği ya da beyanname, fatura ve diğer evraklarda gerekli düzeltmelerin yapılarak malların yola bir sonraki araçla çıkarılacağı taşıyıcı firma tarafından ihracatçıya bildirilir. Karşı tarafa malların 4 gün içinde ellerinde olacağı bilgisi verilmesi nedeniyle bir sonraki araçla malların gönderilmesinin mümkün olmadığından çözüm üretilmesi ve sorunun kaynağının tespit edilmesi gerekmektedir. Fakat bu işlemlerin yapılması için verilen süre 30 dakika ile sınırlıdır ve taşıyıcı bunu ihracatçıya bildirmiştir. İhracatçı firma 5 kolinin ürünlere ait aksesuarları kapsadığını ve 30 dakika içerisinde taşıyıcıya ulaştırılamayacağını bildirir. Daha sonra bu 5 koli içeriği olan malın aslında alıcı tarafından istenmediği, firmanın jest olsun diye bunu da gönderdiği anlaşılır ve taşıyıcıya mevcut 35 koli içerisinden bir kısım malın eksik 5 koliye dağıtılması ve bu şekilde 40 kolinin tamamlanıp yola çıkartılması bilgisi verilir ve sorun bu şekilde çözülür.

• İhracat beyannameleri gümrükte açılırken toplam mal adedinden daha önemli veri olarak kap ya da koli adedi mutlaka doğru olarak gümrük müşavirine ve nakliyeciye ulaştırılmalıdır. Koli, kap, palet gibi hacimli taşıma ambalaj ya da araçlarının yanlış, eksik beyan edilmesi ya da beyandaki gibi çıkmaması durumunda ihracat ya da ithalat işlemleri tamamlanamayacaktır. Toplam adedin kolilere dağıtılması navlun maliyeti de düşünülerek ayarlanabilir.

İhracat Faturası yazısı ilk önce HİT Global Dış Ticaret Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri üzerinde ortaya çıktı.

İhracatta Markalaşma

Markanın, şirketin finansal bilançosu, geliri veya mevcut varlığı ile ilgili olduğu yaygın bir düşüncedir ama gerçekte finansal güç ile marka konusu doğrudan bağlantılı değildir. Diğer taraftan, firmaların yapmış olduğu sosyal sorumluluk çalışmalarının vermiş olduğu mesajın gücü, şeffaf yönetim şekli vb. her birisi markalaşma da pozitif etkileri olan unsurlardır.

Marka denildiğinde akla illaki küresel bir marka gelmemelidir. Global, ulusal, yerel vb. birçok çeşit marka olabilir. Ama hangisinde faaliyet gösterecek olursak olalım, ortak olan bazı özelliklere dikkat etmemiz gerekir.

• Yerel bir marka olacaksak bile uluslararası düşünmek çok önemli. Çünkü dünya çapında bakıldığında ne kadar yerel çalışırsak çalışalım dünyadaki birçok bölgeden gelebilecek müşterilere veya rakiplere göre nasıl hareket etmemiz gerektiğini göz önünde bulundurmamız gerekir.
• Uluslararası bir marka olduğumuzu düşünürsek eğer, ne kadar dünya çapında olursak olalım gittiğimiz coğrafyanın gerçekleri neyse ona göre davranmak zorundayız. Örneğin bir bölgede et tüketilmezken, diğer bir bölgede etten başka bir şey tüketilmemekte ise istediğimiz kadar büyük bir zincir olursak olalım, günün sonunda tutunamayız. Bu anlamda yerele uyum sağlamak, markalaşmanın gerçekten önemli bir unsuru.

Bu konuyla alakalı uluslararası pazarlama yazımızda daha detaya girerek ürünün pazara özel adaptasyonundan bahsettik.

Firmaların İhracatta Markalaşma Yatırımları

Yazımızın baş kısımlarında bahsettiğimiz gibi şirketin mali gücü marka algısına etki eden bir faktör değil. Bununla birlikte ilginç olarak firmaların markalaşma da yapacakları yatırımlar uzun vadede mali bir varlık olarak  karşılarına çıkabiliyor. Mesela Türk ticaret kanunu 2012’deki en son güncellenen şekline göre firmaların bilançoları da artık marka değerlerine işlenebiliyor. Markanızın mevcut değeri, finansal gücü neyse ikisi birlikte bir şirketin devri için ona göre gerekli rakam çıkartılıyor.

Uluslararası piyasalarda da markaların bilinirliği, gücü, değeriyle doğru orantılı olarak sürmektedir. Bu konuda Interbrand Kurumu her yıl dünyadaki ilk 100 markanın raporunu yayınlar. Bu liste oluşturulurken firmaların iç-dış durumları gözden geçirilir. İç durum, yönetim şeklinin şeffaflığı vb. olurken, dış unsurlar ise şirketin güven faktörü vb. alt unsurlar değerlendirilir.

Bu listede markaların büyüklüğü finansal güçle bağlantılı değildir. Firmanın markalaşmaya yapmış olduğu yatırım sayesinde piyasa değeri 120 milyar dolar olan bir şirketle yine piyasa değeri sadece 4 milyar dolar olan bir firma aynı marka değerinde bulunabilmektedir.

Dünyada markalaşmanın standartlarını interbrand, brand finance gibi otoriteler sıralamaktadır. Bu kuruluşların incelemiş olduğu ölçütlere göre firmalar kendilerini yeniden organize ederler.

Firmaların İhracatta Markalaşma Durumları

Sıfırdan almış olduğumuz bir firmayı marka yapabilmek için en önemli unsur pazarlama stratejisidir. Pazarlama ise, sadece pazarlamanın alt unsurları olan satışla veya reklam vermekle karıştırılmaktadır. Pazarlama, bir firmada marka hiç oluşturulmadan başlanan bir süreçtir. Bu süreklilik içerisinde pazarlama için yapılması gereken ilk adım araştırmalardır. Araştırmalar da kendi içerisinde iki başlıkta toplanmaktadır;

1. Kalitatif araştırma, içerisine psikoloji ve sosyoloji bölümlerinin de girdiği derin ve nitelikli araştırmalardır.
2. Kantitatif araştırma, istatistiksel temeldeki araştırmalardır. Mesela bir ihtiyacı tespit etmek için ürünümüzün istatistik araştırmasıyla hangi bölgede, hangi ürüne veya ürünün hangi versiyonuna ihtiyaç duyulduğu çalışılır.

Bu araştırmaların neticesinde markalaşma serüveni başlar. Çünkü bu araştırmalar karşımıza hedef kitleyi çıkartacak. Belki logomuzu, markamızın adını ve firmanın mottosunu dahi tamamen hedef kitleye göre belirleyeceğiz. Çünkü seçilen kitleye göre marka konumlandırması yapılır. Yani esasında, ürünümüzün veya markamızın insanların algısında nasıl olmasını istiyorsak bunu çalışmış oluyoruz. Örneğin;

• Ucuz ama sık tüketilen bir ürün mü sunacağız?
• Yoksa lüks ama kaliteli ürün mü sunacağız?

Şeklinde konumlandırmayı doğru bir şekilde yapmalıyız. İngiltere’ye mobilya pazarlayacaksak, hangi kitleye hangi tarz ürünü sunacağımızın çalışması düzgün yapılırsa, ihracatta markalaşmanın ilk adımları atılmış olur örnek vermek gerekirse.

İhracatta Markalaşma Kişiliği

Markanın ilk başta hikâye kısmını oluşturduğumuzu farz edelim. Devam eden süreçte ihracatta markalaşma ile alakalı neler yapılması gerekiyor diye baktığımızda marka kişiliği devreye giriyor. Bu aşamada markaya bir konsept ekliyoruz; kataloglarımızla, kartvizitlerimizle sosyal medyamızda, web sitemizle, tüm tasarımlarımızla vs. bir konsept. Markaya bir kişilik veriyoruz ama bu konuda dikkat edilmesi gereken kısım bu kişiliğin pazarlama stratejimize uygun olmasıdır.

Müşterimizle iletişimimizi kesinlikle bir tasarımcının, web tasarım personelinin inisiyatifine bırakmamız gerekiyor. Burada bizim gerçekten oturup web sitesi içeriklerini veya görsellerin renklerine kadar müşteriyle nasıl bir iletişim kurmak istiyorsak, buna göre sıfırdan organize etmemiz lazım. Bu anlamda tasarımlarımızı, web sitemizi ve diğer bütün tanıtım unsurlarını çalışmış olmamız temel pazarlama politikamız açısından çok önemlidir.

Markamızın iletişim kısmında da müşteriyle hangi dili kullanarak yaklaşım sergileyeceğimizi belirlemeliyiz. Muhatabımızla iş mi yapıyoruz yoksa tamamen samimiyet gerektiren bir ürünümüz mü var? Bu soruların cevabını baştan belirleyip iletişimimizi doğru kanaldan oluşturmalıyız. Uluslararası pazarlama yazımızda bu konulara çok daha detaylı bahsettik.

Pazarlama Karması

Ürüne karar verirken pazarlama karması dediğimiz ürünümüzün detaylarını, dağıtımını, tutundurmasını ve fiyatlamasını belirlememiz gerekiyor.

Tabi ki tüm bunlar içerisinde finansın da yeri çok önemli. Marka imajı, finanstan bağımsız ama finans gücü olmadan da marka ayakta kalamayacaktır. Bu sebeple finans akışını ideal bir şekilde planlamak gerekiyor.

Kurulan İletişimlerin Kayıt Altına Alınması

Son olarak müşteriyle kurulan iletişimlerin kayıt altına alınması ve doğru bir şekilde yönetilerek yeniden nasıl bir iletişim stratejisi çıkartılacağını hesap etmemiz gerekiyor. Bu konuda müşteri sadakat programları, müşteri ile alakalı iletişim deneyimini kayıt altına aldığımız programları kullanmakta çok ciddi fayda var.

Marka konusunda devletimizin de markalaşma ile alakalı destekleri bulunmaktadır. Örneğin yurt dışında bir marka satın almak istediğiniz zaman bir destek paketi var.

Diğer taraftan turquality desteği kapsamında belli standartları sağlamış firmalara yurt dışında ciddi destekler verilmekte

Kısaca ihracatta markalaşma, öncelikle marka yatırımının yapılacağı ürün ve bölgeye özel araştırmaları, pazarlama çalışmalarını ve konumlandırmayı bütünsel olarak ele almamız gereken bir süreç esasında.

Markalaşma konusunda Ömer Şengüler’in ‘Marka Ol Emi’ kitabından istifade edebilirsiniz.

Görüş ve önerileriniz için yorum yaparak bizlere ulaşabilirsiniz.

İbrahim ÇEVİKOĞLU

İhracatta Markalaşma yazısı ilk önce HİT Global Dış Ticaret Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri üzerinde ortaya çıktı.

İhracatta Hedef Pazar Tespiti

İhracatta hedef pazara mutlaka saha ziyareti gerçekleştirilmesi gerekir. Saha ziyareti gerçekleşmediği takdirde ilgili müşteri, ülkemize geldiğinde bizden ürün almadığı durumlarda bizim rakibimizden ürün alabilir. Fakat aksi durumda bizler hedef pazara gidersek, müşterimizi kendimiz seçme ve aynı zamanda fiyatı kendimiz belirleme imkânına sahip oluruz. İhracatta çalışmak istediğimiz pazara mutlaka saha ziyaretleri yapılmalıdır.

Ürünümüze karar verdikten sonra sahaya gideceğiz. Peki, hangi pazara gitmeliyiz? Hedef pazarım nerede? vb. sorularının cevaplarını hep birlikte arıyor olacağız. Öncelikle ürünümüzle alakalı teknik detayları bilmek çok önemli. Çünkü satacağınız ürünün detaylarının bilinmesi, müşteriyle ilk temasta itibar açısından çok kıymetlidir. Üretimde yaşayacağımız sıkıntılar veya fason¹ üretim yaptıracaksak, üretimden doğabilecek kalite sorunlarını öngörüyor ve üretim altyapısındaki bilgiye mutlaka sahip olmamız gerekiyor. Ürünümüzle alakalı bilgileri tam olarak oluşturduktan sonra pazarla alakalı alana geçebiliriz. Dış ticarette iki çıkış noktası vardır:

1. Bir ürüne karar verip, “bu ürünü hangi coğrafyaya satabiliriz?”
2. Bir coğrafyaya karar verip, “bu coğrafyaya hangi ürünü satabiliriz?” şeklinde ayrılır.

Ürünümüze karar verdikten sonraki aşamada, hangi pazara odaklanmalıyız? sorusu gelmektedir. Öncelikle yapılacak çalışmaların kulaktan duyma bilgilere dayanmaması gerekir. Gerçekten işkolunun saha bilgisi ve araştırma verisiyle kümülatif bir şekilde birleştirilmiş olması lazım.

Doğru Pazarın Tespiti

Bu noktada ürünümüzle alakalı bir pazar araştırma raporu okuyacağız, kendimiz bir pazar araştırması yapıp oradan bir pazar seçeceğiz. Bu sayede alanın saha bilgisini değerlendirerek pazarla alakalı belli tespitler yapıyor olacağız. Dolayısıyla, pazarımızı seçerken hangi kriterlerle seçmeliyiz? Bizim öncelikle buna karar vermemiz gerekiyor.

Eğer özel, niş² bir ürün yapıyorsak veya yaptırıyorsak, rekabetçi olabileceğimiz pazarlara gidilebilir. İhracatta rekabetçi pazarlar, ticaret yapmak için seçilen ülkenin, ürünümüzde ithalatı küçüldüğünü biliyorsak. Eğer ürünümüz özel, kâr marjımız yüksek ve tutacağına inanıyorsak daralmadaki bir pazara bile gidebiliriz. Diyelim ki özel bir ürünümüz yok, herkesin elde edebildiği bir malı satmaya çalışıyoruz. Böyle bir durumda, kolay pazara yönelmek daha doğru bir tercih olur. Kolay pazar dediğimiz şey; ihracatla ilgili ürünle, ithalatı artan pazardır. Satacağımız ürünle alakalı ithalatı büyüyen ülkeleri bulmamız gerekiyor.

Doğru pazarı bulursak, tüketicinin taleplerinden kaynaklı olarak perakendeci daha çok mal satmak isteyecektir. Bu nedenle toptancıdan daha çok mal almak isteyecektir. Toptancı daha çok mal satmak için varsa ithalatçıdan daha çok mal isteyecektir. Kendisi ithalatçı ise yapmakta olduğu hâlihazırdaki ithalatın potansiyelini artırmaya çalışacaktır. Dolayısıyla hedef pazarı bulursak, müşteriyi bulmak çok zor değildir. Çünkü zaten hâlihazırda talep olan bir pazara gidiyoruz. Sektörle alakalı birkaç bağlantıyla iletişim kurulduğunda talebin ortaya çıkmaması işten bile değildir. Dikkat etmemiz gereken nokta, yanlış fiyat stratejisi belirlememe olmalıdır. Sık yapılan hata, bazı ürün sahipleri müşteri bulmayı, pazara karar vermekten daha önceleyebiliyor. Öncelikli olarak biraz sabredilmeli ve doğru pazara karar verilmelidir. Böylelikle doğru pazar seçilirse, müşteri bulmakta çok zor değildir.

Hedef Pazarın Artıları

Diyelim ki satacağımız ürünlerle alakalı ithalatı artan pazarı seçtik. Tamam, bir de bunun üzerine Türkiye’nin ihracatının arttığı ülkeleri eklersek yine ilgili üründe pazara girmek çok daha kolay olacaktır. Çünkü pazarın kendisi o üründe zaten genişlemede, üstüne bir de Türk ürünleri orada ilgi görmüş. Diğer unsurlar da eğer uygunsa doğru pazar seçimi yapılmış demektir. Başka kriterlere bakıldığında ilgili üründe üretim yapan rakip ülkelerin pazar kaybettiği yerler stratejik olabilir. Örneğin Almanya’daki firmalar, ilgili üründe rakibimiz. Almanya’nın pazar kaybetmiş olduğu Nijerya’da Alman şirketlerin müşterilerine odaklanabiliriz. Tabi ki burada müşteri segmentasyonunun tutmasına da dikkat edilmelidir .

Başka bir konu, eğer ihale veya proje odaklı bir ürününüz veya bir hizmetiniz varsa, bu tür çalışmaların yapılacağı herhangi bir coğrafya da doğru pazar olabilir. Pazarı hangi ölçüte göre seçeceğinize karar vermek çok önemlidir. Kriterimiz pazarın kolay olması mı, rekabetçi olması mı, niş mi,  yakın mı ya da daha çok kârlı olması mı? Bunların hepsi için, ticarete başlamadan stratejisini oluşturmak gerekiyor. Bu filtrelerle pazarları süzdüğümüz zaman, gittiğimiz pazarda müşteri bulmak kolaylaşacaktır.

Pazar seçimi konusunda alt unsurlar olarak da şu özellikler önem arz etmektedir: İlgili ülkenin nüfusu, satın alma gücü, zenginliği, nüfusun satın alma eğilimleri, toplumsal ve ticari kültür, döviz kurları, vergiler, ürünümüzle alakalı ithalat vergileri, kotalar, tarife dışı engeller, dış ticaret dengesi.

• Dış ticaret dengesi, herhangi bir ülkenin ilgili ürünle alakalı ihracatından, ithalatının çıkarıldığı rakamdır. Yani bir ülke iyi bir ithalatçı konumda gözükebilir ama aynı zamanda iyi de bir ihracatçı olabilir. Eğer o ülkenin ihracat rakamları üretimine dayanıyorsa, o pazara odaklanmamak lazım. Çünkü bize rakip olan bir pazardır. Örneğin Avrupa’da Hollanda, Belçika vb. toptancı kimliğiyle bilinen, öne çıkmış bir ülkeyse uzak durmak en doğrusu olur. Belki bu ülkeler fason çalışılabilecek ülkeler olarak da değerlendirilebilir. O anlamda alt unsurlardan dış ticaret dengesine doğru incelemek lazım.

Bir ülkenin genel olarak ilgili ürününde dış ticaret dengesi –‘de (eksi) ise, bu durum bizim için iyidir. Çünkü ihracatı, ithalatından küçüktür. Bu sebeple daha kolay giriş yapabiliriz. Aynı zamanda o ülke, bizim için rakip ülke değildir diyebiliriz.

• Bir diğer unsur birim fiyatlardır. Ticarette birim fiyatların tutmasını önceden saha bilgisiyle teyit etmek gerekiyor ama bir kabataslak bilgiyle ülkeleri kendi arasında kıyasladığımızda zaten genel manzara ortaya çıkmaktadır. Birim fiyatlara göre bir kıyas yapıldığı zaman hangi pazarın kârlı olduğu ortaya çıkar.
• İthalat konsantrasyonu, ilgili ülkenin bir sistem üzerinden ihracatı ve ithalatını devam ettirmesidir. Örneğin Amerika bir ürünü ağırlıklı olarak Meksika, Brezilya, Kanada gibi yakın coğrafyalardan tedarik ediyorsa veya yakın olması da şart değil. Ağırlıklı olarak tek bir yerden veya iki yerden tedarik ediyorsa, bizim o pazara girmemiz biraz zor olabilir. Çünkü çok fazla yerden mal almadığı için ürün çeşitliliği yoktur. Ancak bunun istisnası bizim domine ettiğimiz pazarlar olabilir.

Son zamanlarda Türkiye ticareti, diğer ülkeler çok fazla satış yapmasa bile Libya pazarına iyi satış yapabiliyor. Bu noktada ithalat konsantrasyonunun yüksek olması bizim için avantajdır. Konsantrasyon sıfırla bir arasında ölçülür. Sıfıra ne kadar yakınsa, pazar o kadar fazla yerden mal alıyor demektir. Bu ölçüte göre herhangi bir pazara girişimiz daha kolay olabilir. Bundan dolayı pazar konsantrasyonu, pazara girişte mutlaka değerlendirilmesi gereken bir unsurdur.

Hedef Pazar Tespitine Doğru

Peki pazar seçme kriterleriyle alakalı altyapıyı oluşturduktan sonra, hedef pazar tespitini kendimiz nasıl doğru bir şekilde yapacağımız konusuna gelebiliriz. Bilindiği üzere uluslararası ticarette ürünün isminden ziyade bir numarası vardır: Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Numarası (GTIP). Bu kodu doğru bir şekilde tespit etmek gerekiyor. Bunu bizler kendimiz tespit etmek yerine gümrükçümüzden öğrenmek daha isabetli olacaktır.

Belli web sitelerinden ürünümüzle alakalı GTIP numaralarını görebiliriz ama bunun mevzuat diliyle karışan bazı kısımları olduğu için kesinlikle gümrük müşavirinden destek almak daha doğru olacaktır. Ürünün GTIP numarasını öğrendikten sonra, belli veri tabanları kullanılarak ülkelerin  alım satım verilerine, ticari göstergelerine, ithalat-ihracat rakamlarına bakarak filtreler uygulayabiliriz. Bu konuda hangi siteleri kullanırız diye bakıldığında özellikle Birleşmiş Milletler(BM)’in, veri güvenliğine dayanan Dünya Ticaret Merkezi’nin sitesi çok yararlıdır. Buradan gümrük istatistiklerini çok net bir şekilde görebiliriz.

Tabii olarak bu sitede sadece resmi ticaretleri görebiliyoruz. Yani kayıt dışı, faturasız ticaretleri göremiyoruz. Aynı zamanda düşük fatura ihtimali de her zaman vardır. Ama ne olursa olsun elimizdeki bu veri, dünya ticaretinin genel akışı açısından bizim için çok değerlidir. Pazar tespitiyle alakalı bireysel çalışmalar yapabileceğimiz gibi, ‘export.gov’, factbook vb. altyapılarını kullanarak kendimiz de araştırmalar yapabiliriz. Eğer bizler pazar araştırma raporu satın almak istiyorsak, isabetli pazar araştırma raporları satılan siteleri değerlendirebiliriz. Aldığımız raporları, devlet destekleri yazısında bahsettiğimiz gibi ihracat destekleri kapsamında Ticaret Bakanlığı’ndan finanse edebiliriz.

İhracatta Hedef Pazar Tespiti Kim İçin Önemli?

Genellikle “bizim zaten şu kadar ülkeye ihracatımız var. Bu saatten sonra doğru pazar seçimini yapsak ne olur, yapmasak ne olur?” gibi anlayışlarla karşılaşabiliyoruz. Esasında şu anda çalışmış olduğunuz pazarın sizin doğru pazarınız olduğunu veya daha kârlı bir pazar olmadığını kimse iddia edemez. Hâlihazırda hiç karşılaşmadığınız ama çok ciddi fırsat olan pazarlar da olabilir ve siz bu durumun farkında olmayabilirsiniz. Sıklıkla yaptığımız çalışmalarda bu tür örnekleri çok fazla görüyoruz. İhracatçı olmayanlar için zaten başlangıçta bu çalışmanın çok önemli olduğunu ifade etmiştik. Ama ihracatçı veya yeni başlayacak olsak da doğru pazar seçimi, gerçekten önemli. Yapılmadığı zaman, maliyetleri çok yüksek olabiliyor.

Sırf bir yerde akrabamız varlığından veya yakın ilişkimizden dolayı, gittiğimiz pazar eğer daralmadaysa genellikle mal satamayız. Örneğin sadece rakibimiz bir yere satıyor diye ya da piyasada duymuş olduğumuz birkaç rakibimizin bir pazarla ticareti var diye oraya gittiğimiz zaman belki de orası geçmiş bir fırsat pazar olabilir. Tabi ki saha bilgisi kıymetli ama ürünümüze ait saha bilgisinden gelen hedef pazar, daha mantıklı olur. Sadece rakipler satıyor diye bir pazara odaklanmak kesinlikle doğru bir bakış açısı olmayacaktır. Çünkü bir yerin fırsat olduğundan sizin gibi birçok insanın da haberi vardır. Böylelikle bir pazarı seçerken arzular ve hırslardan ziyade gerçek bir sektörel saha bilgisi ve araştırma verisiyle karar veriyor olmak lazım. Bu nedenle ya kendimiz hedef pazar tespiti yapmalı ya da bir hizmet, rapor satın almalıyız. Bu şekilde yola çıkmanın ciddi konuda faydası vardır.

¹Gerçek üretici firmadan anlaşma üzerine toplu ürün sipariş ederek, ürünlere gerçek üretici adını değil de sipariş veren firmanın adının yazdırılmasıdır.

²Çok fazla rakibin olmadığı bir ürün.

Bu yazımızla alakalı görüş ve önerilerinizi yorumlardan dile getirirseniz seviniriz.

İbrahim Çevikoğlu

İhracatta Hedef Pazar Tespiti yazısı ilk önce HİT Global Dış Ticaret Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri üzerinde ortaya çıktı.